
«Тарих әл-Кәбир» кітабында имам Бухари, Әбу Бәкрдың радиаллаһу анһу, былай дегенін жеткізеді; «Кім Мухаммәдты тәңір тұтса – Мухаммәд өлді. Ал кім Аллаһқа құлшылық қылса – Аллаһ аспанда, Тірі, өлмейді». Аллаһ аспанда деп айтқан кісі кәпір боп діннен шығады деп кім айта алар, егер ең дұрыс хадис жеткізуші кісі Бұхари мен ең шыншыл, ең сыддық кісі Әбу Бәкр осыған куәлік беріп тұрса.
Пайғамбарымыздың, салләлләһу аләйһи уәссәләм, әйелдеріне, Зәйнәб, радиаллаһу анһә, былай деді; «Сендерді отбасыларың күйеуге берсе, мені жеті қабат көктің биіктігінен Аллаһтың Өзі күйеуге берді». (ЖеткізгенАт-Тирмизи, 3137, әл -Бәйһақи және Бухари; иснадыжақсы)
Ибн Аббас, радиаллаһу анһу, көңілін сұрамақ боп, өлім халінде жатқан Айша анамызға кіргенде былай деді; «Сен Аллаһтың Елшісінің, саллаллаһу аләйһи уәссәләм, ең сүйікті әйелі болдың, ал ол тек хайырлы нәрсені ғана жақсы көретін және сені жеті қабат көктің биіктігінен Аллаһтың Өзі (жабылған жаладан) ақтап алды». (Жеткізген Имам ад-Дарими өзінің «ар-Родд ‘алә Джәһмиә», 27 — бет, Имам Ахмәд өзінің «Муснад», кітаптарында 2336, 2496 иснады сахих).
Табиъин Масруқ Айша, радиаллаһу анһә, анамыздан хадис жеткізгенде былай айтатын; «Ақиқатшыл да шыншыл, Аллаһтың Өзі жеті қабат көктің биіктігінен ақтап алған Айша, сыддық Әбу Бәкрдің қызы, маған былай деп айтты». (Жеткізген Ибн әл-Қайим в «Иджтимә джуйуш» кітабы, 90 — бет, және Ибн Хаджар «Тахзиб ат-Тахзиб», 12/386)
Бәйһақидың «әл-Әсмә уә ас-Сифат» кітабының 456 бетінде және Әбу Ханифаның «әл-Фиқһ әл-Әкбар» кітабының 60 бетінде мынадай дерек келтірілген; Әбу Ханифадан Аллаһтың төменгі (ән-нузул) аспанға түсуі туралы сұралғанда, ол былай деген; «Аллаһ төменгі аспанға түседі және бұл жөнінде қалай деп сұралмайды».
Хафиз әл-Бәйһақидың «әл-Әсмә уә ас-Сифат» кітабында тағы мынадай дерек келтірілген; «Әбу Ханифадан бір әйел; ″Сенің сиынатын тәңірің қайда?″ деп сұрағанда, ол; ″Ақиқатында Пәк және Аса Жоғары Аллаһ аспанда″ деп жауап берген.
«әл-Фиқһ әл-Әбсат»кітабының 51бетінде Әбу Ханифаның; «Аллаһтан ду’а қылып сұрағанда тек, жоғарыдан (аспаннан) сұралады. Өйткені төмен жақ Оның рубубиясы мен улухиясына қатысты емес» дегені келтіріледі. Бұл сөздің жаны бар, дұға қылғанда ешкім неге қолын төмен созбай, жоғарыдан сұрайды.
«Мәсәил имам әл-Ахмәд»кітабының 263 бетінде Әбу Дәуд, Абдуллаһ бин Нәфидың былай дегенін жеткізеді; «Имам Мәлик айтты; Аллаһ аспанда, ал Оның ілімі барлық жерде».(Яғни Аллаһ аспанда және жаратылыстарын шексіз, толық қамтиды)
Шейх Ибн Қайим «Иджтимә әл-Джуйуш әл-Исләмиә» кітабының 65 бетінде имам әш-Шәфи’идың былай дегенін келтірген; «… Аллаһ аспанда аршының үстінде, Өз жаратылыстарына қалай қаласа солай жақындайды, ең төменгі аспанға қалай қаласа солай түседі»
Әс-Суннә кітабының 24 бетінде және Әл-Ибәнә кітабының 328 бетінде былай делінген; «Абдуллаһ ибн Мубарәктан бір кісі; ʺО Абә Абдур Рахмән, мен дұғамда джәһмилерді тым көп лағынеттеймін бе деп, Аллаһтан қорқамынʺ-деп сұрағанда ол айтты; ʺҚорықпа! Өйткені олар көктерден жоғары болған сенің Раббыңды (Жоғарыда) жоқ деп есептейдіʺ».
Имам Абдул Хади айтады; «Аллаһ Аршының үстінде емес деген Бишр әл-Марисиден тәубә қылуды талап еткен Әбу Иусуфтың оқиғасы бәрімізге мәлім». "Әл — Кәләм алә мас'аләти әл -истиуә" кітабы, 53 бет.
Имам Бухари айтады; «Мен Абу Абдуллаһ (яғни, Бухари) және Уәһб ибн Джарир айтамыз; «Джәһмилер зындықтар (дінсіздер), ақиқатында, олар Аллаһ Аршының үстіне көтерілген емес деп айтқылары келеді». «Холқ әфәл әл ибад», кітабы әл -Бухари, бет 11-12.
Мухаммад бин Абд ар-Рахмән әл-Хумәйис былай дейді; «Аллаһ шекаралардан және биіктерден Ұлық және Пәк. Онда Оны шектейтін қандай да бір шекара және соңы болған қандай да бір биік нүктесі жоқ. Бірақ, бұл Аллаһ жаратылыстарымен араласқан деген сөз емес. Ақиқатында Аллаһ жаратылыстарынан ажыралған, тысқарыда.… Алты жақ жаратылыстарды қамтығандай Оны қамтымайды. Ол ондай кемшіліктерден Пәк. Бірақ бұдан Аллаһтың жан-жағы жоқ деп түсінбеу керек. Аллаһ аспанда. Біз Оның барлық есімдеріне, сипаттарына иман келтіреміз, бірақ олардың анығын білмейміз».
Әһли Сүннеттің ақида ғұламасы, шейх Ибн Ибн Әбил Изз әл-Ханафи өзінің «Шарх Ақидатут Тахауиә» кітабында былай дейді; «Исра хадисінде, пайғамбар саллаллаһу аләйһи уәссәләм денесімен сергек жағдайда Меккедегі Мәсджид әл-Харамнан Қуддустағы Мәсджид әл-Ақсаға Буракқа мінгізіліп, Джәбрәил аләйһиссәләммен бірге алып барылды. Сол жерде пайғамбарларға имам болап намаз оқыды. Бурақты мешіттің есігіне байлады. Содан кейін сол түні Бәйтул Мақдистен бірінші аспанға көтерілді.
… Бұл берекелі түн туралы Аллаһ Елшісінен саллаллаһу аләйһи уәссәләм жеткен барлық сахих хадистер шындық. Миғраж хадисінде ақылды кісілер үшін Аллаһтың Ұлық сипаты туралы дәлелдер бар». (Яғни, Аллаһтың аршының үстіне көтерілуі, барша жаратылыстарынан Жоғарылығы, Ұлық екендігі).
Аллаһ ‘Иса аләйһиссәләм пайғамбарды оң тарапқа, әлде сол тарапқа немесе төмен жер астына алып кеткен жоқ. Аллаһ ‘Иса аләйһиссәләм ды Өзіне (аспанға) көтеріп алып кеткеніне кез келген мұсылман сенеді. Өйткені мұны айғақтайтын аяттар бар. Ақида мәселесінде адасқан Харури, Му’тазили, Джәһми секталары осының бәрін аз ақылға салып, бұрмалап түсіндіруге тырысады.
Әл-Филәни «Икәз әл-Химәм» кітабының 50 ші бетінде имам Мухаммадтан. Әбу Ханифаның былай дегенін жеткізеді; «Әбу Ханифа айтты; Егер мен Аллаһтың Кітабына және Пайғамбарымыздың саллаллаһу аләйһи уәссәләм хадистеріне қайшы келетін әлдене айтсам, онда сендер оны қабылдамаңдар».
Ал имам әш-Шәфи’й «ар-Рисәлә» кітабында; «Біздің сөзіміз тек тәйәмүм секілді. Су табылғанда тәйәмүмнің күші жойылады. Құран мен сахих хадистен нақты дәлел келгенде біздің сөзіміз күшін жояды» деген.Сондықтан кез-келген көзқарасқа соқырлықпен ілеспей Құран, Сүннет және сәләф (алдыңғы) ғалымдарымыздың сөздерімен дәлел қарап, саралайық бауырлар. Джәһми және басқа да кәләм ілімін ұстанушылардың Әбу Ханифаға еш қатысы жоқ. Ал олардың кітаптарының сыртындағы «Әбу Ханифа мәзһәбы бойынша» деген жазу жай бетперде ғана.
Әбу Ханифа кейбір кәләм ілімін ұстанушыларға Аллаһтың лағынеті болсын деп қарғаса, имам әш-Шәфи’и оларға дүре соғып, сосын түйемен көше-көшені аралатып кәләм ілімін ұстанушылардың жазасы осы екенін жариялау керек деген пікірде болған.
«Замм әл-Кәләм»кітабының 28-31ші бетінде әл-Харауи былай дейді; «Әбу Ханифа айтты; “Амр ибн Убаидқа Аллаһтың лағынеті болсын. Ол адамдарға еш пайда бермейтін кәләм іліміне жол ашты”».
«Мәнақиб Әби Ханифа»кітабының 183-184ші бетінде имам Ахмәд ибн әл-Мәкки, Әбу Ханифаның баласы Хаммадтың былай дегенін жеткізеді; «Бірде маған әкем келді, бұл кезде менің үйімде бір топ кәләм ілімін ұстанушылар отырған еді. Біз әлдебір мәселені дауыс көтере қызу талқылау үстінде едік. Әкемнің дыбыстағанын естіп мен оған қарсы шықтым. Ол менен; “бұл неғылған адамдар, ей Хаммад?” деп сұрады. Мен; “мұнда осындай да, осындай адамдар бар” деп есімдерін тізіп айтып шықтым. Ол; “қандай мәселеде келіспеушіліктесіңдер?” деп сұрағанында, мен; “осындай да, осындай бір сұрақ туындады” деп жауап бердім. Ол сол кезде; “балам, ендігі кәләм ілімімен айналысуыңды тоқтат” деп бұйырды. Мен әкемнің өз-өзіне қайшы келгенін бірінші рет көріп таң қалдым, ол бір нәрсеге рұқсат берсе қайыра тиым салушылардан емес еді. Сондықтан мен одан; “Ей әкетайым! Кәләм ілімін зерттеуге өзің бұырмап па едің” деп сұрадым. Ол маған; “иә балам, бірақ бүгін мен саған кәләм ілімін ұстануға тиым саламын” деді. Мен; “неге?” деп сұрағанымда, ол; “балам, кәләм ілімін ұстанушылардың алғашқы толқыны бір көзқарас, бір дінде еді. Бірақ шәйтан олардың ауызбірліктерін алып қойды да олардың арасына алауыздық салды, сөйтіп олар топ-топтарға бөлінді...”».
Өздерін Әбу Ханифа мәзһәбындамыз дейтін джәһми ақидасын қолдаушылардың жік-жік болып махмудшы, сүлейменші, таблиғи жамағат, йассауишы, нақышбенди, деобенди, сопы, зікірші, тариқатшы, хизбут тахрир, Құраниттер, нұршы т.б. да секталарға бөлінуінің ең негізгі себебі, осы джәһмилерден бастау алатын кәләм ілімі боп табылатыны ақиқат. Біз дұрыс жолда болу үшін жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай қаптап кеткен түріктің және басқа да джәһмилердің сопыларының кәләмдық көзқарастарынан сақтанып, сәләф (алдыңғы) ғалымдарымыз жүрген және үйреткен жолды ғана басшылыққа алуға тиіспіз. Әбу Ханифаның ең үздік шәкірті Әбу Иусуф; «Кәләм (философия)ілімін білу ─ джәһилдік (надандық). Кәләмды дұрыс емес деп одан бет бұру ─ ілім» деген екен. (Бұл хабарды «Шарх әл-Ақида ат-Тахауиә» кітабында Ибн Әбил Изз әл-Ханәфи жеткізеді).
Ал Ахмәд ибн әл-Мәкки «Мәнақиб Әби Ханифа» кітабының 373 ші бетінде Әбу Ханифаның Әбу Иусуфке былай дегенін келтіреді; «Дін негіздері туралы кәләм іліміне сүйеніп сөйлеуден сақтан, өйткені адамдар саған еліктеп осыны істеуге кірісуі мүмкін».
Әл-Харауи «Замм әл-Кәләм» кітабында Исхақ ибн Исадан имам Мәликтің; «Кім дінді кәләм ілімінің көмегімен үйрене бастаса, ол кәпір болады..» дегенін келтірсе, Абдуррахмән ибн Махдиден жеткен келесі бір хабарында имам Мәликтың өзіне сұрақ қойған бір кісіге; «Сен Амр ибн Убаидтың ізіне ерушілерден шығарсың? Амр ибн Убаидқа Аллаһтың лағынеті болсын! Өйткені ол дінге кәләмға қатысты жаңалықтарды ендірді. Егер ақиқатында кәләм ілім боп саналса, міндетті түрде сахабалар кәләмды шариғаттың бір бөлшегі деп есептер еді» дегенін айтады.
Имам Әбу Ханифа, Мәлик, әш-Шафи’й және Ахмәд кәләм ілімін ұстанушыларды сөккен және адамдарды бұл ілімнен сақтандырған. Ақиқатында тура жол сәләф (алдыңғы) ғалымдарымыз жүрген жол. Бұл туралы шейх Мухаммад Солих ибн Усәймин былай дейді; «Әһли Сунна уәл Джәмаъа дегеніміз біздің үмметің (алдыңғылары) сәләфтары. Кім оларға ілессе, олардың бәрі ― сәләфит болып табылады».